Một số điểm mới cơ bản của Luật Viên chức năm 2025
Ngày 10/12/2025, tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Viên chức số 129/2025/QH15. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2025 và thay thế Luật Viên chức năm 2010 sửa đổi, bổ sung năm 2019. Theo đó, Luật Viên chức có nhiều quy định mới quan trọng, tạo hành lang pháp lý để thực hiện tốt hơn việc quản lý, sử dụng và phát triển đội ngũ viên chức trong tình hình mới. Có thể kể tới một số điểm mới cơ bản có tác động trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của viên chức, người lao động đang làm việc tại các đơn vị sự nghiệp công lập, cụ thể như:
Một là, bổ sung nghĩa vụ của viên chức và những việc viên chức không được làm. Ngoài những nội dung mang tính chất kế thừa Luật Viên chức năm 2010, Luật Viên chức năm 2025 được quy định theo hướng cụ thể hóa, đề cao yêu cầu đối với viên chức nhằm đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn mới hiện nay. Tiêu biểu là, Điều 10 Luật Viên chức năm 2025 đã mở rộng các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó bổ sung quy định viên chức không được đăng tải, phát tán, phát ngôn thông tin sai lệch làm ảnh hưởng đến hình ảnh, uy tín của đất nước, địa phương và đơn vị nơi công tác.
Hai là, quy định mở rộng quyền hoạt động nghề nghiệp và tham gia kinh doanh của viên chức. Tại Điều 13 Luật Viên chức đã có sự thay đổi đáng kể trong việc quy định về quyền hoạt động nghề nghiệp và kinh doanh của viên chức. Theo đó, cho phép viên chức được ký hợp đồng lao động, hợp đồng dịch vụ với cơ quan, tổ chức khác; được hành nghề với tư cách cá nhân; được góp vốn và tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở giáo dục, cơ sở y tế ngoài công lập, trừ trường hợp pháp luật có quy định cấm. Việc mở rộng quyền này đi kèm với yêu cầu không xung đột lợi ích và tuân thủ pháp luật về phòng, chống tham nhũng, đạo đức nghề nghiệp.
Ba là, quy định mới về phương thức tuyển dụng viên chức. Ngoài 02 hình thức tuyển dụng đã được quy định tại Luật Viên chức năm 2010 là tuyển dụng thông qua thi tuyển hoặc xét tuyển; Điều 17 Luật Viên chức năm 2025 đã quy định một số đối tượng như: chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng, năng khiếu đặc biệt hoặc người có kinh nghiệm phù hợp với vị trí việc làm; chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng, năng khiếu đặc biệt, người có kinh nghiệm phù hợp; người đang ký hợp đồng làm công việc tại đơn vị sự nghiệp công lập và các đối tượng khác theo quy định của pháp luật về ngành, lĩnh vực nếu đáp ứng ngay yêu cầu của vị trí việc làm thì được thực hiện theo hình thức tiếp nhận vào làm viên chức. Theo quy định này, căn cứ vào nhu cầu sử dụng nhân lực đáp ứng được ngay yêu cầu công việc của đơn vị sự nghiệp công lập, người đứng đầu cơ quan, đơn vị có thẩm quyền tuyển dụng được xem xét, tiếp nhận người đang ký hợp đồng làm công việc tại đơn vị sự nghiệp công lập vào làm viên chức nếu đủ tiêu chuẩn, điều kiện theo quy định.
Bốn là, phân định rõ các loại hợp đồng trong đơn vị sự nghiệp công lập. Nếu như Luật Viên chức năm 2010 chủ yếu điều chỉnh quan hệ hợp đồng làm việc giữa viên chức và đơn vị sự nghiệp công lập thì tại Điều 20, Điều 21 Luật Viên chức năm 2025 đã phân định rõ 03 loại quan hệ hợp đồng, bao gồm: hợp đồng làm việc đối với viên chức, hợp đồng đối với chuyên gia, nhà khoa học và hợp đồng dịch vụ để thực hiện công việc của vị trí việc làm hỗ trợ.
Năm là, tăng cường trách nhiệm của viên chức thông qua các quy định mới về đánh giá và kỷ luật. Theo Điều 22 và Điều 26 Luật Viên chức năm 2025, viên chức không đáp ứng yêu cầu vị trí việc làm hoặc không hoàn thành nhiệm vụ có thể bị bố trí sang vị trí việc làm có yêu cầu thấp hơn hoặc bị cho thôi việc theo quy định. Đồng thời, Điều 36 quy định kéo dài thời hiệu xử lý kỷ luật từ 02 năm lên 05 năm đối với hành vi bị khiển trách; từ 05 năm lên 10 năm đối với các hành vi vi phạm khác. Ngoài ra, Luật còn quy định riêng một điều luật độc lập về việc xử lý đối với viên chức đã nghỉ việc, nghỉ hưu (tại Điều 42). Đồng thời, khẳng định rõ mọi hành vi vi phạm trong thời gian công tác đều bị xử lý theo quy định của pháp luật; căn cứ vào tính chất, mức độ nghiêm trọng, người có hành vi vi phạm có thể bị xử lý hình sự, hành chính hoặc xử lý kỷ luật./.
