Một số quy định mới liên quan đến bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031
Thực hiện Kết luận số 127-KL/TW ngày 28/02/2025 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về triển khai nghiên cứu, đề xuất tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thổng chính trị; Chỉ thị số 46-CT/TW ngày 16/5/2025 của Bộ Chính trị về lãnh đạo cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 và tiếp theo Nghị quyết số 199/2025/QH15 ngày 21/5/2025 của Quốc hội về việc rút ngắn nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021 - 2026; Ngày bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031; ngày 24/6/2025, Quốc hội thông qua và ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân (Luật số 83/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật số 85/2015/QH13) là rất cần thiết và kịp thời nhằm thực hiện chủ trương về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của các cơ quan trong hệ thống chính trị. Nội dung của Luật số 83/2025/QH15 tập trung sửa đổi các quy định liên quan đến việc tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình 02 cấp; điều chỉnh giảm thời gian thực hiện một số bước trong quy trình bầu cử để có thể tiến hành bầu cử sớm vào ngày 15/3/2026 và sửa đổi để kịp thời khắc phục một số vướng mắc trong công tác bầu cử. Các nội dung sửa đổi, bổ sung bảo đảm đồng bộ, thống nhất với việc sửa đổi Hiến pháp, Luật Tổ chức chính quyền địa phương và các luật có liên quan về tổ chức bộ máy.
Thứ nhất là sửa đổi quy định liên quan đến việc tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình 02 cấp; theo đó, Luật số 83/2025/QH15 đã bỏ các quy định có nội dung liên quan đến cấp huyện và điều chỉnh một số quy định, cụ thể như:
- Giao Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định việc xác định khu vực bỏ phiếu và báo cáo Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Trường hợp cần thiết, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh điều chỉnh việc xác định khu vực bỏ phiếu. Việc xác định khu vực bỏ phiếu được thực hiện trước khi thành lập Tổ bầu cử (Luật số 83/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung khoản 4 Điều 11 Luật số 85/2015/QH13).
- Quy định tăng số lượng thành viên của các tổ chức phụ trách bầu cử ở địa phương (Luật số 83/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung Điều 22, 24 Luật số 85/2015/QH13), cụ thể: Ủy ban bầu cử ở tỉnh có từ 23 - 37 thành viên (Luật số 85/2015/QH13 là 21 - 31 thành viên); Uỷ ban bầu cử ở xã có từ 09 - 17 thành viên (Luật số 85/2015/QH13 là 09 - 11 thành viên); Ban bầu cử đại biểu Quốc hội có từ 09 - 17 thành viên (Luật số 85/2015/QH13 là 09 - 15 thành viên); Ban bầu cử đại biểu HĐND cấp tỉnh có từ 11 - 15 thành viên (Luật số 85/2015/QH13 là 11 - 13 thành viên); Ban bầu cử đại biểu HĐND cấp xã có từ 09 - 15 thành viên (Luật số 85/2015/QH13 là 07 - 09 thành viên).
- Quy định các hội nghị hiệp thương ở tỉnh, thành phố có thành phần đại diện Ban thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã trực thuộc tham dự thay cho thành phần cấp huyện (Luật số 83/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung các Điều 39, 44, 49 Luật số 85/2015/QH13).
Thứ hai là sửa đổi quy định liên quan đến việc điều chỉnh giảm thời gian thực hiện quy trình, thủ tục bầu cử; theo đó, từ thời điểm cuối cùng nộp hồ sơ ứng cử đến ngày bầu cử là 42 ngày và từ ngày bầu cử đến ngày có thể khai mạc kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa XVI/HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 là 22 ngày, thể hiện qua việc như:
- Khoảng thời gian từ khi nộp hồ sơ ứng cử (Luật số 83/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 35) đến ngày cuối cùng tổ chức Hội nghị hiệp thương lần thứ hai (Luật số 83/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 43, khoản 1 Điều 44, khoản 1 Điều 53) là 02 ngày; khoảng thời gian từ thời hạn cuối cùng tổ chức Hội nghị hiệp thương lần thứ hai đến ngày cuối tổ chức Hội nghị hiệp thương lần thứ ba (Luật số 83/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 48, khoản 1 Điều 49, khoản 1 Điều 56) là 17 ngày; khoảng thời gian từ thời hạn cuối tổ chức Hội nghị hiệp thương lần thứ ba đến thời hạn cuối công bố, niêm yết danh sách người ứng cử (Luật số 83/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung khoản 7 Điều 57, Điều 59) là 07 ngày; khoảng thời gian từ thời hạn cuối công bố, niêm yết danh sách người ứng cử đến ngày bầu cử là 16 ngày.
- Thời gian tiến hành bầu cử thêm, bầu cử lại chậm nhất là 07 ngày sau ngày bầu cử (Luật số 83/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung khoản 3 Điều 79, khoản 4 Điều 80, khoản 2 Điều 81); thời hạn công bố kết quả bầu cử, danh sách trúng cử đại biểu Quốc hội là chậm nhất 10 ngày sau bầu cử (Luật số 83/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 86) như đối với thời hạn công bố kết quả bầu cử, danh sách trúng cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp (khoản 2 Điều 86); thời gian tiếp nhận khiếu nại về kết quả bầu cử chậm nhất là 03 ngày kể từ khi công bố kết quả bầu cử (Luật số 83/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 87) và thời gian xem xét giải quyết khiếu nại về kết quả bầu cử chậm nhất là 07 ngày kể từ ngày nhận được khiếu nại (Luật số 83/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 87).
Thứ ba là sửa đổi, bổ sung nhằm khắc phục ngay một số vướng mắc trong công tác bầu cử, theo đó:
- Bổ sung chức danh “Thư ký” của Ủy ban bầu cử và Ban bầu cử (Luật số 83/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung Điều 22 và các khoản 1, 2 Điều 24); bổ sung thành phần đại diện Đoàn đại biểu Quốc hội tham gia làm Ủy viên Ủy ban bầu cử ở tỉnh (Luật số 83/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 22); quy định “danh sách Ủy ban bầu cử ở xã phải được gửi đến Ủy ban bầu cử ở tỉnh” (Luật số 83/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 22).
- Bổ sung quy định “sau khi hết thời hạn nộp hồ sơ ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh mà người đã ứng cử chuyển công tác từ đơn vị hành chính này sang đơn vị hành chính khác thì việc chuyển hồ sơ ứng cử được thực hiện theo hướng dẫn của Hội đồng bầu cử quốc gia” (Luật số 83/2025/QH15 bổ sung khoản 4 vào sau khoản 3 Điều 36).
- Quy định đa dạng hơn các hình thức vận động bầu cử, bên cạnh hình thức trực tiếp, có thể tổ chức theo hình thức trực tuyến, trực tiếp kết hợp với trực tuyến (Luật số 83/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 66). Bên cạnh đó, Luật bổ sung quy định trong quá trình triển khai thực hiện công tác bầu cử, nếu có phát sinh vướng mắc, giao Hội đồng bầu cử quốc gia chủ động điều chỉnh thời gian phù hợp với thực tế các bước tiến hành và hướng dẫn các tổ chức phụ trách bầu cử thực hiện theo đúng quy định (Luật số 83/2025/QH15 bổ sung khoản 3 vào sau khoản 2 Điều 98).
Tóm lại Luật số 83/2025/QH15 được ban hành để sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật số 85/2015/QH13 và có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, là cơ sở pháp lý rất quan trọng trong việc tổ chức quán triệt, triển khai, thi hành công tác bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân nhiệm kỳ 2026 - 2031./.
